Duża różnorodność oferty i innowacyjność
Własne projektowanie oraz produkcja urządzeń optycznych
Osobiste doradztwo oraz serwis
Magazyn > Praktyka > Warsztaty fotograficzne Dittlera > Jaki teleskop do astrofotografii?
Praktyka

Jaki teleskop do astrofotografii?

Teleskop soczewkowy, Newton, Schmidt-Cassegrain, czy astrograf? Ważne są cztery rzeczy ­– i to, co chcesz fotografować.

"Szpileczki" gwiazd do samych narożników zdjęcia to cel astrofotografii. Do wykonania tego zdjęcia Plejad (Messier 45) wykorzystano refraktor o ogniskowej 530mm (f/5) oraz pełnoklatkową lustrzankę cyfrową. Zdjęcie składa się z 12 ekspozycji o czasie naświetlania 300 sekund każda (przy ISO 1600), co daje całkowity czas naświetlania 60 minut. "Szpileczki" gwiazd do samych narożników zdjęcia to cel astrofotografii. Do wykonania tego zdjęcia Plejad (Messier 45) wykorzystano refraktor o ogniskowej 530mm (f/5) oraz pełnoklatkową lustrzankę cyfrową. Zdjęcie składa się z 12 ekspozycji o czasie naświetlania 300 sekund każda (przy ISO 1600), co daje całkowity czas naświetlania 60 minut.

Rynek teleskopów wydaje się na pierwszy rzut oka skomplikowany: różne konstrukcje, różne światłosiły, a nawet teleskopy zoptymalizowane pod kątem fotografii nie ułatwiają wyboru osobie początkującej. Przy wyborze teleskopu do astrofotografii waże są cztery rzeczy: ogniskowa teleskopu, jego konstrukcja, światłosiła i rozmiar pola obrazu, które teleskop oświetli.

Lustrzankę cyfrową lub bezlusterkowca można z łatwością podłączyć do wielu teleskopów amatorskich. Na zdjęciu widać niedrogi aparat z matrycą APS-C na teleskopie Newtona. Lustrzankę cyfrową lub bezlusterkowca można z łatwością podłączyć do wielu teleskopów amatorskich. Na zdjęciu widać niedrogi aparat z matrycą APS-C na teleskopie Newtona.

Wielkość obrazu

W zależności od aparatu, który chcemy wykorzystać do astrofotografii, teleskop musi bez strat jakości oświetlić określone pole obrazu tak, by w narożnikach zdjęcia widoczne były punktowe jak szpileczki gwiazdy, a nie brzydko zniekształcone placki światła. Ponadto, teleskop powinien zapewniać (prawie) równomiernie oświetlone zdjęcie w całym polu obrazu, aby szczegóły i gwiazdy przy krawędziach kadru nie zanikały z powodu winietowania.

Jeśli jako początkujący astrofotograf, korzystasz z lustrzanki cyfrowej z matrycą APS-C, chip o rozmiarach około 22,3mm × 15mm ma przekątną około 28mm; większość teleskopów amatorskich może oświetlić takie pole obrazu. Jeśli chciałbyś wykorzystać chip pełnoklatkowy 24mm × 36mm, potrzebujesz teleskopu mogącego oświetlić bez dystorsji pole obrazu co najmniej 43mm – a to potrafi już nie każdy teleskop. Niestety, takich danych zwykle brakuje.

Światłosiła

Klasyczne teleskopy soczewkowe dobrze nadają się do astrofotografii. Wyrównanie na obiekt astronomiczny i jego pozycję na matrycy można łatwo kontrolować dzięki funkcji LiveView. Klasyczne teleskopy soczewkowe dobrze nadają się do astrofotografii. Wyrównanie na obiekt astronomiczny i jego pozycję na matrycy można łatwo kontrolować dzięki funkcji LiveView.

Jasność obiektywów fotograficznych z reguły podawana jest wartością przysłony; odpowiadająca jej cecha w przypadku teleskopów to światłosiła: im mniejsza liczba, tym jaśniejszy teleskop i tym krótsze czasy naświetlania można stosować. Światłosiła jest stosunek apertury do ogniskowej teleskopu. Przy aperturze 100mm i ogniskowej 900mm wynosi ona 1:9.

Upraszczając, można powiedzieć, że teleskopy zwierciadłowe (reflektory) mają z reguły światłosiłę między 1:5 a 1:7, teleskopy soczewkowe (refraktory) zwykle między 1:6 a 1:12, a teleskopy Schmidta-Cassegraina zazwyczaj około 1:10. Specjalistyczne astrografy, czyli teleskopy zoptymalizowane pod kątem astrofotografii, przy odpowiednio krótkich ogniskowych, mogą mieć także światłosiłę między 1:3 a 1:5. Przy tak krótkoogniskowych teleskopach i dużych światłosiłach można fotografować rozległe obiekty na niebie przy krótkich czasach naświetlania.

Teleskopy zwierciadłowe Schmidta-Cassegraina zbierają dużo światła dzięki dużej aperturze. Pomocne w astrofotografii są adaptery fotograficzne oferowane przez producentów teleskopów, zapewniające optymalną pozycję aparatu za optyką teleskopu. Teleskopy zwierciadłowe Schmidta-Cassegraina zbierają dużo światła dzięki dużej aperturze. Pomocne w astrofotografii są adaptery fotograficzne oferowane przez producentów teleskopów, zapewniające optymalną pozycję aparatu za optyką teleskopu.

W szczegółach

Światłosiła a czas naświetlania

Czas naświetlania jest bezpośrednio zależny od światłosiły zastosowanej optyki. Im większa światłosiła, tym krótszy czas naświetlania. W tabeli podano czynnik, o jaki należy zwiększyć czas naświetlania, aby uzyskać taki sam efekt na zdjęciu.

Światłosiła
Czynnik czasu naświetlania
f/3 (światłosiła astrografu)
f/5 (światłosiła typowego reflektora)
3,25x
f/7 (światłosiła typowego refraktora)
7,5x
f/10 (typowa światłosiła SCT)
15x

Konstrukcja

Zasadniczo, do astrofotografii nadają się reflektory, refraktory, a także teleskopy zwierciadlano-soczewkowe. Dobrze skorygowane teleskopy soczewkowe dają ostre i kontrastowe obrazy gwiazd, a teleskopy zwierciadłowe, dzięki większej aperturze i dłuższej ogniskowej, pozwalają z reguły uzyskać wyższe powiększenia i dzięki temu szczególnie dobrze nadają się do fotografowania mniejszych obiektów na niebie.

Teleskopy zwierciadlano-soczewkowe, w szczególności teleskopy Schmidta-Cassegraina, oferują zwykle jeszcze większą aperturę i ogniskową, co pozwala uzyskać jeszcze wyższe powiększenia, a tym samym bardziej szczegółowe obrazy obiektów. Niektóre teleskopy Schmidta-Cassegraina są interesujące ze względu na możliwość umieszczenia aparatu w ognisku zwierciadła głównego i wykorzystania w ten sposób światłosiły około 1:2. Dzięki temu można sięgać bardzo głęboko przy krótkich czasach naświetlania.

Ogniskowa

Ogniskowa teleskopu w połączeniu ze światłosiłą określa rozmiar kadru nieba i jego powiększenie. Długie ogniskowe kadrują mniejsze obszary nieba przy wyższym powiększeniu, a krótkie ogniskowe oferują natomiast szersze kadry przy niższym powiększeniu.

Astrografy to teleskopy zoptymalizowane pod kątem astrofotografii, często o dużej jasności, umożliwiające stosowanie krótkich czasów naświetlania. Widoczny na zdjęciu astrograf ma aperturę 200mm przy ogniskowej zaledwie 600mm, co daje światłosiłę f/3 (wykorzystywaną tu przez chłodzoną astrokamerę CCD). Astrografy to teleskopy zoptymalizowane pod kątem astrofotografii, często o dużej jasności, umożliwiające stosowanie krótkich czasów naświetlania. Widoczny na zdjęciu astrograf ma aperturę 200mm przy ogniskowej zaledwie 600mm, co daje światłosiłę f/3 (wykorzystywaną tu przez chłodzoną astrokamerę CCD).

Podsumowanie

Na początku przygody z astrofotografią sprawdzą się dobrej jakości teleskopy soczewkowe o ogniskowej między 500mm a 1000mm na gromadach gwiazd, np. h i χ Persei (NGC 869 i NGC 884), rozległych galaktykach, takich jak Galaktyka Andromedy (M31), czy dużych obszarach mgławicowych, takich jak Mgławica Oriona (M42) lub Plejady (M45).

Jeśli jednak chcemy fotografować słabsze obszary mgławicowe, teleskopy zwierciadlane o światłosile 1:5 pomogą uchwycić ich struktury przy niezbyt długich czasach naświetlania. Z kolei teleskopy SC o ogniskowych ponad 1500mm sprawdzą się bardzo dobrze, jeśli pierwszymi obiektami Twoich astrofotograficznych zmagań będą planety lub Księżyc.

Autor: Ullrich Dittler / Licencja: Oculum-Verlag GmbH