Częściowe zaćmienie Księżyca 28 sierpnia 2026 r.: miedziany Księżyc o świcie

Tuż przed szóstą rano. Niebo na zachodzie już przybiera różowy odcień, a nad horyzontem wisi zaćmiony księżyc. Obok niego świeci wąska, jasna obwódka. A za plecami zaczynają śpiewać pierwsze ptaki.

Tuż po zaćmieniu Słońca sierpień przyniesie kolejną atrakcję: częściowe zaćmienie Księżyca rano. Cóż, w tej chwili niebo ma naprawdę wiele do zaoferowania. Ale akurat wczesnym rankiem?

Wszechświat niestety nie pyta o zgodę nikogo wcześniej. Najlepiej więc dobrze się wyspać, a potem napić się pysznej kawy na poranny zastrzyk energii i wyruszyć na łono natury. Bo wczesnym piątkowym rankiem – 28 sierpnia – księżyc w pełni zanurzy się niemal całkowicie w cieniu Ziemi. Przy stopniu zasłonięcia wynoszącym 96,2% będzie to wyjątkowo głębokie częściowe zaćmienie Księżyca. Tylko kilka procent średnicy Księżyca pozostanie poza cieniem głównym. W przeciwieństwie do zaćmienia Słońca, zaćmienie Księżyca można oglądać całkowicie bez okularów ochronnych i bez żadnego zagrożenia.

Zaćmienie Księżyca 28 sierpnia 2026 r. w skrócie:

- Wejście w półcień: godz. 3:23 czasu środkowoeuropejskiego (CEST), widoczne co najwyżej jako delikatna szara mgiełka
- Początek fazy częściowej: godz. 4:33 czasu środkowoeuropejskiego (CEST)
- Maksimum: godz. 6:12 czasu środkowoeuropejskiego (MESZ) przy stopniu zasłonięcia wynoszącym 96,2 procent
- Zachód Księżyca: w zależności od lokalizacji między godz. 6:12 a 7:47 czasu środkowoeuropejskiego (MESZ)
- Kierunek obserwacji: zachód, wolny horyzont
- Sprzęt: wystarczy gołe oko, lornetka lub teleskop pozwalają zobaczyć więcej

Wróćmy jednak do podstaw: co się tam właściwie dzieje?

Podczas zaćmienia Księżyca Słońce, Ziemia i Księżyc układają się niemal w jednej linii. Ziemia znajduje się wtedy dokładnie między Słońcem a Księżycem. Nie dzieje się to jednak podczas każdej pełni księżyca, lecz tylko wtedy, gdy Księżyc znajduje się w pobliżu jednego z węzłów swojej orbity. W tym miejscu orbita Księżyca przecina płaszczyznę orbity Ziemi.

Ziemia rzuca wówczas cień, który sięga ponad milion kilometrów w przestrzeń kosmiczną, ale w miarę oddalania się zwęża się, przyjmując kształt stożka. W odległości, w której znajduje się Księżyc, cień Ziemi ma szerokość około 9 200 kilometrów. Teoretycznie Księżyc zmieściłby się w nim więc wielokrotnie.

Księżyc i środek cienia nieznacznie się jednak miną. 28 sierpnia 2026 roku nasz satelita nie trafi bowiem dokładnie w środek cienia Ziemi: wąski pasek pozostanie poza nim. W fazie maksymalnej pozostanie po nim jasny sierp. Zaćmiona część nie stanie się po prostu czarna, lecz będzie lekko świecić w kolorze miedzianoczerwonym. To, czy to zauważysz, zależy od warunków. Przez lornetkę i na zdjęciu kolor ten jest wyraźniejszy niż gołym okiem.

W Europie zaćmienie Księżyca będzie miało miejsce w drugiej połowie nocy oraz – jak już wspomniano – o świcie. Ponieważ Księżyc w pełni i Słońce znajdują się naprzeciwko siebie, Księżyc zachodzi na zachodzie dokładnie w momencie, gdy Słońce wschodzi na wschodzie. Dlatego ważne jest, abyś znalazł miejsce z niezakłóconym widokiem na zachodni horyzont, z którego będziesz mógł obserwować zaćmienie Księżyca.

No dobrze, a teraz kilka liczb: Faza częściowego zaćmienia Księżyca rozpocznie się w Warszawie o godz. 4:33 czasu środkowoeuropejskiego (CEST). Wtedy to ciemny cień Ziemi po raz pierwszy będzie widoczny na tle pełni Księżyca. Dobrą godzinę wcześniej, od godz. 3:23, Księżyc będzie już przemierzał półcień. Z tego zobaczysz co najwyżej delikatną szarą mgiełkę. 

Gdy bowiem księżyc coraz niżej opada na zachodzie, na wschodzie wschodzi słońce. W Warszawie wschodzi ono około godziny 5:40. Całości towarzyszy oczywiście śpiew ptaków. To, kiedy dokładnie księżyc zachodzi, zależy jednak od tego, gdzie się znajdujesz.

Znajdź sobie ładne miejsce z widokiem na zachód. Już jedno drzewo lub dach domu może przeszkadzać, gdy obiekt znajduje się zaledwie kilka stopni nad horyzontem. Wybierz więc mądrze miejsce do obserwacji. Dodatkową pomocą będzie nieco wyżej położone miejsce. Do obserwacji wystarczy gołe oko. Ale mam dla Ciebie osobistą wskazówkę: przez lornetkę lub teleskop zobaczysz szczegóły jeszcze lepiej.

Miedziany księżyc nad krajobrazem o zmierzchu: taki motyw rzadko trafia przed obiektyw. Wyzwaniem jest różnica jasności między promiennym resztkiem sierpa a ciemniejszym obszarem cienia księżyca. W bardzo wczesnej fazie zaćmienia Księżyca, kiedy Księżyc znajduje się jeszcze wysoko na niebie, warto wykonać zdjęcia szczegółowe przy użyciu obiektywu o większej ogniskowej lub teleskopu. Później, gdy zapada zmierzch, interesującym elementem kadru staje się krajobraz. A może z odpowiednią sylwetką drzewa stojącego w pobliżu? To daje mocny motyw.

Jakie ustawienia aparatu są Ci potrzebne?

- Ostrość: ręczna
- Format pliku: RAW
- Jasny resztkowy sierp: ISO 100–200, przysłona f/8, około 1/125 sekundy
- Obszar zaćmienia: ISO od 800 do 1600 i czas naświetlania wynoszący kilka sekund
- Wyzwalacz zdalny lub samowyzwalacz
- W zależności od ogniskowej: aparat na statywie, aparat na montowaniu turystycznym lub teleskopie

Korzystając z obiektywów szerokokątnych lub o ogniskowej do około 200 mm, możesz sfotografować Księżyc wraz z krajobrazem. Jest to szczególnie przydatne, gdy Księżyc znajduje się stosunkowo nisko nad horyzontem. Grafika pokazuje, jak duży będzie obraz tarczy Księżyca na matrycy. Zwróć szczególną uwagę na wartości średnicy podane w milimetrach: przy ogniskowej 200 mm na pełnoklatkowej matrycy wynosi ona zaledwie 1,7 milimetra. Księżyc staje się znacznie większy dopiero przy ogniskowej około 1 000 mm. Najlepiej wykonać serie ekspozycji dla poszczególnych faz.

Gdy widać już tylko niewielką krawędź Księżyca, wykonaj zarówno zdjęcie z krótkim czasem naświetlania, jak i zdjęcie z długim czasem naświetlania, aby uwidocznić ciemne obszary powierzchni Księżyca.

Jeśli korzystasz z teleobiektywów, pomocne okażą się Omegon MiniTrack lub Segugio-Tracker. Te dwa montaże podróżne precyzyjnie śledzą ruchy aparatu, dzięki czemu uzyskasz ostre i idealnie wyostrzone zdjęcia Księżyca.

I to już wszystko, jeśli chodzi o zaćmienia w tym roku. Zaćmienie Słońca 12 sierpnia i zaćmienie Księżyca 28 sierpnia stanowią bowiem jedną całość.

Życzę Ci przyjemnej zabawy w cienie i wspaniałego początku dnia.

Marcus jest oddanym amatorem astronomii, autorem tekstów, youtuberem i miłośnikiem nocnego nieba. Od 2006 roku pomaga innym w wyborze odpowiedniego teleskopu - dziś poprzez teksty i filmy.

Jako wielki miłośnik kawy, pod rozgwieżdżonym niebem najchętniej miałby pod ręką swój ekspres do kawy.